• EN
  • ge
  • ციხიყელის ციხე
  • აჭარისწყალის ხიდი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ყოფილი აბანო
  • ხალას ჯამე
  • ხის კოჭებიანი ხიდი
  • დანდალოს თაღოვანი ხიდი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • სამონასტრო კომპლექსი
  • პეტრას ციხე
  • „მეტეოს“ უცნობი სასაფლაოები
  • რკინის სადნობი
  • ავგიის ნაეკლესიარი
  • ყოფილი სკოლის შენობა
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ახოს მეჩეთი
  • გეგელიძეების ჯამე
  • სხალთის ეკლესია
  • ციხიყელის ციხე
  • ვარდციხეს ციხე
  • ღორჯომის ჯამე
  • თხილვანის ნაეკლესიარი
  • უჩხოს თაღოვანი ხიდი
  • კვატიის ნაეკლესიარი
  • კალოთის სამსხვერპლო
  • კალოთის ნაეკლესიარი
  • ხიხანის ციხე
  • თხილვანის მენჰირი
  • ვერნების ნაეკლესიარი
  • დიდაჭარის ჯამე
  • ბეგოშვილების (ციხიყელი) ციხე
  • ბეღლეთის ჯამე
  • კავიანის ციხე
  • ჭვანის (ვარჯანაულის) თაღოვანი ხიდი
  • ფურტიოს თაღოვანი ხიდი
  • წაბლანის ნაეკლესიარი
  • ცინარეთის ციხე
  • ოთოლთას ციხე
  • ოროპილაურის ციხე
  • ნიგაზეულის ციხე
  • დარჩიძეების ციხე
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ეფენდიევის აგარაკი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ზღვისპირა პარკი
  • აფთიაქი
  • ხუცუბანის ჯამე
  • ხუცუბანის ხიდი
  • ელიას ციხე
  • პომორსკის აგარაკი
  • ზელენსკის აგარაკი
  • უშაკოვის აგარაკი
  • ორფრონტონიანი სააგარაკო სახლი
  • მეზონინებიანი სააგარაკო შენობა
  • კოშკურიანი სააგარაკე სახლი
  • ქობულეთის ხიდი
  • ქვედა სამების ნატაძრალი
  • დაგვას ჯამე
  • წმ.გიორგის ეკლესია
  • ვარჯანაულის თაღოვანი ხიდი
  • ცხემვანის თაღოვანი ხიდი
  • კვირიკეს ჯამე
  • ზენითის საწნახელი
  • წმ.კონსტანტინეს გუმბათიანი ეკლესია
  • წმ. გიორგის სახელობის ეკლესია
  • დარბაზული ეკლესია
  • "წმ. მარიამის" ეკლესია
  • მამუკას ციხე
  • სააგარაკო სახლი
  • სააგეარაკო საცხოვრებელი სახლი
  • ლაო ჯინჯაოს სახლი
  • ჭინკაძეების ჟამე
  • საცხოვრებელი სახლი
  • წონიარისის ჯამე
  • წონიარისის თაღოვანი ხიდი
  • ძენწმანის ჯამე
  • ძენწმანის ციხე
  • ცხმორისის ჯამე
  • ცხმორისის ხიდი
  • მახუნცეთის ჯამე
  • მახუნცეთის ხიდი
  • უჩხითის ჯამე
  • ცივასულას ციხე
  • საღორეთის ციხე
  • შარვაშიძეების ნასახლარი
  • ოქტომბრის საწნახელი
  • აბუქეთას ჯამე
  • აქუცის ხიდი
  • გეგელიძეების ციხე
  • გულების ჯამე
  • დოლოგანის ჯამე
  • ვარჯანისის ჯამე
  • მიწის ხიდი
  • ბზუბზუს ჯამე
  • მახუნცეთის ციხე
  • ზვარეს მეჩეთი
  • ზვარეს კოშკი
  • კვაშტის ჯამე
  • კოლოტაურის ჯამე
  • კოკოტაურის ჯამე
  • მეძიბნას წყარო
  • კორომხეთის საწნახელი
  • კოკოტაურის საწნახელი
  • ნეოლითური ხანის გამოქვაბული
  • კოლოტაურის კოშკი
  • გულების ციხე
  • მილისის მედრესე
  • ზენდიდის ციხე
  • ზენდიდის ეკლესია საყდარი
  • აჭარისწყალის ხიდი
  • ხერთვისის საწნახელი და მარანი
  • ხერთვისის (ზედობანის) საწნახელი
  • ცხემლარას თაღოვანი ხიდი
  • ცხემლარას საწნახელი მარანი
  • ჩიქუნეთის მარანი
  • შუშანეთის საწნახელი
  • ქოქოლეთის ხიდი
  • ჩხუტუნეთის (ყალივაკის) ციხე
  • სარფის ეკლესია
  • ორთაბათუმის გუმბათიანი ეკლესია სამება
  • მირვეთის ხიდი
  • მახოს ხიდი
  • გრაფინია ფენესკოს აგარაკი. მახინჯაურის ბავშთა სახლი
  • მარადიდის მეჩეთი
  • ზედა ჩხუტუნეთის მარანი
  • ჩხერის ქვის ხიდი
  • გვარას ციხე
  • ახალშენის გუმბათიანი ეკლესია
  • მახოს ხის ხიდი
  • ჯოჭოს ხიდი
  • მიევეთის ციხე
  • მახოს ციხე
  • კირნათის ხიდი 4
  • კირნათის ხიდი 3
  • კირნათის ხიდი 2
  • კირნათის ხიდი 1
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • აჭარის სახელმწიფო მუზეუმი
  • მონიტორინგის და პროგნოზირების ცენტრის შავიზღვის ფილიალის ადმინისტრაცია
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრბრლი სახლი
  • ბათუმის დრამატული თეატრი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ბათუმის ორთა ჯამე
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრბელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • წმ. ნიკოლოზის ეკლესია
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ლუდის ქარხანა
  • საბალეტო სკოლა
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • თბს ბანკი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • მე2 საჯარო სკოლა
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ბათუმის მუსიკალური ცენტრი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ბათუმის ცირკი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ბანკი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • თურქეთის საკონსულო
  • საცხოვრებელი სახლი
  • თოჯინების თეატრი
  • ბათუმის საქალაქო ოფისი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • აჭარის ტელევიზია
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ყოფილი ბათუმის ფოსტის შენობა
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ძმები ნობელების სახელობის ბათუმის ტექნოლოგიური მუზეუმი
  • აჭარის მთავრობის რეზიდენცია
  • საკონსტიტუციო სასამართლო
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • მოსწავლე ახალგაზრდობის სასახლე
  • წმ.თეოდორე აჭარელის სახელობის ეკლესი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • სომხური ეკლესია
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი საცლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • სამთავრებო დაცვიცს შენობა
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • რესტორანი სანაპირო
  • ბათუმის სამგზავრო ტერმინალი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • რესტორანი მახინჯაური
  • თამარის ციხე
  • ბათუმის კოლონადები
  • ზღვისპირა ბულვარი
  • ხელოვნების მუზეუმი
  • ბათუმის მერია
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ყოფილი აბანო
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ყოფილი შემნახველი სალარო
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ბათუმის საქალაქო სასამართლო
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • სინაგოგა
  • უცხო ენათა ინსტიტუტი, სახელმწიფო პედაგოგიური კოლეჯი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ბარბარეს ეკლესია
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • უნივერსიტეტის ადმინისტრაცია
  • ბათუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • სასტუმრო შერატონი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • სასტუმრო ინტურისტი
  • რსტორანი ბერნი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ღვთისმშობლის შობის სახ.საკათედრო ტაძარი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ყოფილი პოლიკნიკა
  • საცხოვრებელი სახლი
  • გაზეთ აჭარის რედაქცია
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ყოფილი სააგარაკო სახლი ,,ბარიატინსკის სახლი"
  • გონიო-აფსაროსის ციხე-სიმაგრე
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • მწერალთა კავშირი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • სასტუმრო ალიკი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ბათუმის შუქურა
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • სახელმწიფო საზღვაო აკადემია
  • საცხოვრებელი სახლი
  • 6 მაისის პარკი
  • სამშობიარო სახლი
  • სინაგოგა
  • საცხოვრებელი სახლი
  • აჭარის ელექტროკომპანია
  • საცხოვრებელი სახლი
  • სილქნეტი
  • სახანძრო
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საქართველოს ბანკი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • კაფე "ფანტაზია"- რვაფეხა
  • სიბირიაკოვის სახლი
  • დალფონსის სააგარაკო სახლი
  • კინოთეატრი "აპოლო"
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • საცხოვრებელი სახლი
  • ხულოს სახელმწიფო დრამატული თეატრი
  • ხულოს მუნიციპალიტეტი; ხიხაძირი

    ძეგლის მოკლე დახასიათება

    ციხისყელის ციხე არქიტექტურული მონაცემების მიხედვით, მე-11-13 საუკუნეებით თარიღდება. ციხისყელის საფორტიფიკაციო ნაგებობათა კომპლექსი ფუნქციონირებდა საკმაოდ დიდხანს, მათი დანგრევა უშუალოდ ოსმალო დამპყრობელთა შემოსევასთანაა დაკავშირებული. ციხეს უძველესი დროიდან ქონდა სტრატეგიული მნიშვნელობა, რადგან ციხიდან კარგად მოჩანს სხალთისწყლის ხეობა, არსიანისა და შავშეთის მთები თავისი კალთებითა და მასზედ შეფენილი სოფლებით. ციხე პირდაპირ გასცქერის აბუსერიძეთა ციხე-ქალაქ ხიხანს და, მეორე მხვრივ, სხვა ციხე-კოშკებს, რომლითაც ერთვებიან აჭარისწყლის აუზის ერთიანი თავდაცვითი სისტემის რგოლში. ციხისყელი  მდებარეობს სოფ. ხიხაძირის დასავლეთით 1 კმ-ზე, მდ. კალოთისა და ხიხანის-წყლის ხერთვისთან მდებარე მაღლივ კლდეზე. `ციხისყელის~ ნაგებობათა ანსამბლის არქიტექტურული მთლიანობა მის რთულ რელიეფთან მჭიდრო კავშირშია და წარმოადგენს საფორტიფიკაციო არქიტექტურის გარემოსთან შერწყმის ერთ-ერთ საუკეთესო ნიმუშს. ყურადღებას იქცევს მისი გეგმის მოხაზულობა, რომელსაც წაგრძელებული ფორმა აქვს და შესანიშნავადაა მორგებული გორაკის თხემზე. ნაგებობა ბორცვის დამხრობის შესაბამისად სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ჩრდილო-დასავლეთისკენაა გაწოლილი. `ციხისყელის~ გეგმის კომპოზიციას ფაქტიურად გალავნის მოხაზულობა განსაზღვრავს. გალავნის კედლები და კოშკებიც შუა საუკუნეთა ხანის დამახასიათებელი წყობით, ნამტვრევი ქანებისაგან თუ რიყის ქვებისაგანაა აგებული მტკიცე დუღაბზე. გალავნის კედლის სისქე სხვადასხვა ზომისაა და მერყეობს 0,8-1,25 მ-ს შორის. I სათავსო საკმაოდ დიდი ზომისაა და კლდის თხემზეა დაშენებული. ციხის მთლიან კომპლექსში იგი ყველაზე კარგადაა დაცული და ამავე დროს მიუვალიცაა. სათავსოს სამხრეთ-აღმოსავლეთი კედლის მნიშვნელოვანი ნაწილი საძირკვლითურთ ჩამონგრეულია, მიუხედავად ამისა ფრიალო კლდეების გამო ერთგვარად მაინც შეუღწეველი რჩება. ნაგებობის სამხრეთი ნაწილი კლდის თხემის შესაბამისად ნახევარწრისებური ფორმისაა. აქედან ჩრდილოეთისაკენ ვერტიკალურად ეშვება ოდნავ გარეთ გაწეული 11 მეტრის სიგრძის კედლები, რომლებიც 5 მ სიგრძის განივი კედლით იკვრება. შემორჩენილი კედლების მაქსიმალური სიმაღლე 1,9 მ აღწევს, სისქე კი 0,8-1 მ-ს შორის მერყეობს. ნაგებობის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში აღმოჩნდა პატარა ზომის (3,5X3 მ) ეკლესიის ნაშთები. აღმოჩენილი მასალების მიხედვით ჩანს, რომ იგი შიგნიდან მოხატული ყოფილა. მოხატულობის ზოგიერთ ფრაგმენტზე შემორჩენილია ასომთავრული წარწერის ნაშთები. II სათავსო წაგრძელებული სწორკუთხედის მოყვანილობისაა (4X6 მ) და მდებარეობს პირველისაგან ჩრდილოეთით. სათავსო ორსართულიანი მაინც უნდა ყოფილიყო. ქვედა სართული ჩვეულებრივ გამოყენებული იყო მარანისათვის, ზედა კი-თავდაცვისათვის ან საცხოვრებლად. კედლების სიგანე სხვადასხვაა. პირველი სართულის დონეზე აღმოჩნდა მარანი, სადაც აღირიცხა 8 ქვევრი. ციხის კომპლექსში მესამე ნაგებობაა კოშკი. იგი შიდა ციხის უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში მდებარეობს. სწორედ ამ მონაკვეთიდან ციხე რელიეფის შესაბამისად მკვეთრად ეშვება ქვემოთ 4,5-5 მ-ით. კოშკი დაფუძნებულია მკვეთრად დახრილ კლდეზე, იატაკი მოსწორებულია ქვიშაქვის ნატეხების ყრილით. იგი ნახევარწრისებური ფორმისაა. დასავლეთი მხრიდან შიდა ციხის II და III სათავსოებს გასწვრივ ეკვრის საკმაოდ მოზრდილი (7X3,5 მ) ნაგებობა. ქვედა ციხის ტერიტორიაზე განლაგებულია ორი სათავსო. მათგან მეექვსე სათავსო (8,6X6,5 მ) სწორკუთხა მოყვანილობისაა. მისი იატაკი მეშვიდე სათავსოს იატაკის დონეზე 2,5-3 მ-ით მაღლა მდებარეობს. მეექვსე და მეშვიდე სათავსოების სამხრეთ კედლებს დატანებული აქვთ სამი ნიში. დერეფნიდან VII სათავსოში შეღწევა შეიძლებოდა VI სათავსოს გავლით. VII სათავსოში (12X5,5 მ) გამოვლინდა ერთი თონე და ერთი კერა (კერა ცეცხლაპირით). VI და VII სათავსოები იყო ურთიერთთან დაკავშირებული 0,8 მ სიგანის კარით. VI სათავსოში აღმოჩნდა ორი მარანი. I-ში დადასტურდა 8 ქვევრი, ხოლო მეორეში 9. ასევე გათხრების შედეგად აღმოჩნდა მდიდარი და საკმაოდ საინტერესო კერამიკული თუ სხვა ხასიათის მასალაც.